Waar ik voor sta: toegang tot het recht

Voor mij begint dat bij toegang tot het recht. Op borrels en congressen klinkt vaak dat we in Nederland moeten oppassen voor ‘Amerikaanse toestanden’. Het laat zien hoe diep dat beeld zit: dat collectieve acties iets onzuivers zouden hebben, een uitwas die we hier liever buiten de deur houden.
Ik snap waar dat vandaan komt. Verhalen over excessieve schadeclaims, advocaten die zichzelf bedienen en settlements waar de gedupeerde weinig van terugziet: dat zijn de beelden waar Nederland zich tegen wil verzetten. Maar wie alleen daarnaar kijkt, mist wat collectieve acties kunnen betekenen.

Collectieve acties zijn er voor situaties waarin individuele procedures praktisch of financieel geen reële optie zijn. Een gedupeerde van de dieselaffaire neemt het niet alleen op tegen Volkswagen. Een consument die te veel heeft betaald door een mededingingsovertreding krijgt zijn schade niet terug via een aparte zaak. Niet omdat het recht er niet is, maar omdat de drempel te hoog is.
Toegang tot het recht wordt in zulke situaties pas praktisch mogelijk als je het collectief organiseert.

Dáárin schuilt voor mij de waarde van dit werk. En daarom maakt het ook uit hoe je zo’n zaak organiseert. Het gaat om grote groepen mensen, complexe belangen en omvangrijke schade. Wie neemt welke rol? Wie draagt welk risico? Wie wordt wanneer betaald? En waar kunnen belangen gaan schuiven?

Nederland heeft daar bewust waarborgen voor ingebouwd. Regulering, waaronder de recente WAMCA, stelt eisen aan de manier waarop collectieve acties worden gevoerd. Organisaties moeten representatief zijn, hun governance moet deugen en zij moeten laten zien dat zij de belangen van de achterban zorgvuldig behartigen. Dus niet iedere stichting kan zomaar namens duizenden mensen procederen. Dat is geen rem, maar een voorwaarde om collectieve acties duurzaam te laten bijdragen aan toegang tot het recht.

Naast die waarborgen leunen collectieve acties op gespecialiseerde partijen die ieder hun rol spelen. Advocatenkantoren brengen juridische expertise in, claimstichtingen organiseren de achterban, en procesfinanciers maken procedures mogelijk die anders niet van de grond komen. Dat laatste klinkt soms spannender dan het is: in de kern is procesfinanciering een vorm van risicodragende ondersteuning, net als een rechtsbijstandsverzekering. Procedures zijn onzeker, duren lang en kosten geld. Als een financier dat risico draagt, is het logisch dat daar een vergoeding tegenover staat wanneer een zaak succesvol is. Zonder die bereidheid zouden veel collectieve zaken niet kunnen worden gevoerd.

Voor Catalyst ligt de rol anders. Wij financieren de procedure niet, treden niet op als advocaat en vertegenwoordigen de achterban niet. Wij zorgen dat de organisatie rondom een collectieve actie werkt: processen, data, communicatie, administratie en de applicaties die daarbij nodig zijn. Daarom vind ik het belangrijk dat onze eigen rol helder blijft.

En precies daarom ook werkt Catalyst met een vast bedrag per maand. We bedingen geen kickbacks, geen contingency fees en geen success fees. Extra diensten van derden belasten we transparant door, zonder marge. Niet omdat andere verdienmodellen verkeerd zijn, maar omdat deze verhouding voor mij het beste past bij onze positie als dienstverlener. Als mijn vergoeding afhangt van de uitkomst van een zaak, krijg ik zelf een financieel belang bij die uitkomst. Dan ben ik niet meer alleen dienstverlener, maar deels belanghebbende. Voor Catalyst vind ik dat niet de zuiverste verhouding.

Access to justice begint dus niet pas in de rechtszaal. Het begint bij de manier waarop je een collectieve actie organiseert: met professionele partijen, heldere rollen, transparante kosten en zo min mogelijk verborgen prikkels. Alleen dan blijft een collectieve actie wat zij hoort te zijn: een instrument om toegang tot het recht mogelijk te maken voor mensen die dat alleen niet kunnen.